गावातली सगळ्यात गरीब बाई दर महिन्याला बँकेत फक्त ११ रुपये जमा करायची. लोक तिची थट्टा करायचे. पण ज्या दिवशी तिच्या मृत्यूनंतर बँकेचा लॉकर उघडण्यात आला, संपूर्ण बँकेत शांतता पसरली...
रामपूर गावातल्या कमला देवी एका मोडक्या झोपडीत राहायच्या.
पतीला जाऊन पंधरा वर्षे झाली होती.
ना मुलगा...
ना मुलगी...
ना कोणी आपलं.
सकाळी लोकांच्या घरी भांडी घासायच्या, दुपारी शेतात मजुरी करायच्या आणि संध्याकाळी मंदिराबाहेर बसून माळा बनवायच्या.
गावकरी म्हणायचे -
"अगं कमले, स्वतःकडे खायला नाहीये, बँकेत पैसे जमा करून काय करणार?"
त्या फक्त हसून सोडून द्यायच्या.
दर महिन्याच्या पहिल्या तारखेला त्या जुनेच कपडे घालून बँकेत जायच्या आणि काउंटरवर ११ रुपये ठेवायच्या.
कॅशियर सुद्धा हसायचा.
"आई, याने काय होणार?"
कमला देवी दर वेळी एकच उत्तर द्यायच्या -
"बाळा... रक्कम नाही, नियत जमा करतेय."
वर्षं निघून गेली.
लोक त्यांची थट्टा करत राहिले.
एका पावसाळी रात्री थंडी लागून कमला देवींचा मृत्यू झाला.
त्यांच्या झोपडीत असं काहीच नव्हतं ज्याला वारसा म्हणता येईल.
पोलिसांनी औपचारिकता म्हणून बँकेला कळवलं.
दुसऱ्या दिवशी बँक मॅनेजरने त्यांचे पासबुक काढले.
खरंच...
दर महिन्याला ११ रुपये जमा झाले होते.
जवळपास तीस वर्षं.
मॅनेजरने विचार केला, "एवढ्या छोट्या रकमेचं काय महत्त्व?"
पण रेकॉर्डमध्ये आणखी एक गोष्ट नोंद होती -
"वारसदार (Nominee): गावातील प्राथमिक शाळा."
संपूर्ण बँक चकित झाली.
शाळेच्या मुख्याध्यापकांना बोलावण्यात आले.
जेव्हा नियमानुसार खाते बंद करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली, तेव्हा बँकेच्या जुन्या रेकॉर्डमधून एक सीलबंद पाकीट निघाले.
त्यावर लिहिले होते -
"माझ्या मृत्यूनंतरच उघडावे."
मॅनेजरने थरथरणाऱ्या हातांनी पाकीट उघडले.
आत एक चिठ्ठी होती -
"जर ही चिठ्ठी वाचली जात असेल, तर समजा मी या जगात नाही.
मी कधीच शाळेचं तोंड पाहिलं नाही.
गरिबीने लहानपणी पुस्तकाऐवजी माझ्या हातात झाडू दिला होता.
एक दिवस शाळेबाहेरून जात होते. आत मुलांची प्रार्थना चालू होती. तेव्हाच मी एका लहान मुलीला रडताना पाहिलं.
तिच्याकडे परीक्षेची फी नव्हती.
त्या दिवशी मी ठरवलं की मी कितीही गरीब राहिले... तरी दर महिन्याला थोडं ना थोडं वाचवेन.
रक्कम छोटी असेल... पण कोणत्याही मुलाचं स्वप्न छोटं असता कामा नये.
माझ्या खात्यात जितकेही पैसे असतील... त्यातून दर वर्षी त्या मुलाची फी भरा जो शिकू इच्छितो पण गरिबीमुळे मागे राहतो.
माझी एकच अट आहे... त्या मुलाला कधीही सांगू नका की फी कोणी भरली.
जर त्याला माझं नाव कळलं, तर माझ्या दानाची किंमत कमी होईल.
फक्त त्याला एवढंच सांगा -
जेव्हा तू मोठा होशील, तेव्हा दुसऱ्या एखाद्या मुलाला मदत कर.'
चिठ्ठी वाचता वाचता बँक मॅनेजरचा आवाज भरून आला.
मुख्याध्यापकांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
काही दिवसांनी हिशोब लावण्यात आला.
तीस वर्षं जमा केलेले ११ रुपये, त्यावर मिळालेले व्याज आणि बँक कर्मचाऱ्यांच्या स्वेच्छा योगदानाला मिळून एक छोटीशी शिष्यवृत्ती सुरू करण्यात आली.
तिचं नाव ठेवण्यात आलं -
"अनामिक आशा"
पहिल्याच वर्षी पाच गरीब मुलांची फी भरली गेली.
मुलांनी विचारलं -
"सर, आमची फी कोणी भरली?"
मुख्याध्यापक हसले आणि म्हणाले -
"एका अशा आईने... जिला स्वतःची मुलं नव्हती, पण जिने अख्ख्या गावच्या मुलांना आपलं मानलं होतं."
त्या दिवशी गावातले तेच लोक, जे कधी कमला देवींच्या ११ रुपयांवर हसायचे, शाळेबाहेर उभे होते.
कोणाचीही हिंमत झाली नाही की मान वर करून शाळेच्या इमारतीकडे पाहावं.
त्यांना पहिल्यांदाच समजलं -
गरिबी खिशाची असते...
इराद्यांची नाही.
कमला देवी निघून गेल्या...
पण दर वर्षी जेव्हा एखाद्या गरीब मुलाच्या हातात नवीन पुस्तक यायचं, तेव्हा असं वाटायचं जणू त्या अजूनही हसत-हसत म्हणत आहेत -
रक्कम नाही बाळा... नियत जमा कर.
कोई टिप्पणी नहीं:
एक टिप्पणी भेजें